In een tijd waarin oorlog steeds overheersender wordt, is het inspirerend om te lezen over mensen die ondanks alles vasthielden aan het ideaal van een wereld zonder wapengeweld. Een van deze mensen was de Nederlandse Geertruida Kapteyn Muysken (1855-1920), die echter vooral actief was in London en later Zürich waar ze verkeerde tussen de avant-garde op politiek, filosofisch en literair gebied. Allerlei kopstukken passeren de revue in Dubbelleven, het boek van Maite Karssenberg, die tien jaar lang bezig was met deze vrijwel vergeten vrouw.

• Lees een fragment uit Dubbelleven. Geertruida Kapteyn-Muysken en haar rebelse levensfilosofie
• Lees werk van Kapteyn-Muysken bij de DBNL en Delpher
• Lees ‘Boekwinkelliefde’, Maite Karssenbergs afscheidsstuk voor de website, een ode aan het Spui
• De Athenaeum-winkels in coronatijd - verslag door Maite Karssenberg
• De drie favoriete boeken van 2021 van Maite Karssenberg
• 3 +1 tips van Maite Karssenberg
• Lees een fragment uit Snijpunt Isfahan

Een vrouw met een intellectuele rol

Met behulp van haar dagboeken, brieven van familieleden en gepubliceerde boeken en artikelen schetst Karssenberg – oud-collega bij Athenaeum – het wel en wee van deze markante persoonlijkheid. Centraal staat de worsteling van iemand die een intellectuele rol wil vervullen, maar er door de sociale omstandigheden slechts met veel moeite in slaagt. Kapteyn-Muysken is gedwongen een dubbelleven te leiden: moeder en echtgenote én intellectueel en activist. Maar de titel slaat ook op Karssenbergs eigen werk. Ze zegt: ‘Met dit boek komt ook mijn dubbelleven met Geertruida ten einde.’

Een radicaal pacifisme

Voor Kapteyn-Muysken was het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog – en het failliet van het pacifisme en socialisme – een grote teleurstelling. Temeer omdat belangrijke denkers zoals Peter Kropotkin en George Bernard Shaw meegingen in de collectieve waanzin.

Kapteyn-Muysken radicaliseerde in haar verzet tegen de oorlog en vond aansluiting bij een nieuwe generatie. Kenmerkend is haar kritiek op Aletta Jacobs, die had gepleit voor het invoeren van dienstplicht voor vrouwen. Ze noemt dit ‘dienst aan de militaire kaste die op dit moment de wereld tot een hel maakt’. Helaas maakte een vroege dood een einde aan haar activisme.

Dicht op de huid

Karssenberg schreef een zeer gedetailleerde biografie die dicht op de huid van de hoofdpersoon zit. Hopelijk resulteert haar boek in een hernieuwde belangstelling voor deze originele denkster.

Mij heeft het in ieder geval ertoe aangezet om de boeken van Geertruida Kapteyn-Muysken eens te gaan lezen. Een welkome aanvulling op een periode in de Nederlandse geschiedenis waar weinig over geschreven is.

Peter Zegers is boekverkoper bij Athenaeum en Scheltema en inkoper van Franse, Italiaanse, Spaanse en Duitse literatuur.